ไม่คาดคิดเลยว่า พอความง่วงมาเยือนก็เหมือนมีคนยื่นหมอนให้ทันที เรื่องดีที่ได้เข้าอยู่ก่อนค่อยจ่ายเงินทีหลังเช่นนี้ จะเรียกว่าโชคดีสุด ๆ หรือเป็นเพราะอานุภาพของสิ่งที่สวี่อินอินเรียกว่า ‘แสงแห่งตัวเอก’ กันแน่ก็ไม่รู้
ในเมื่ออีกฝ่ายมีน้ำใจถึงเพียงนี้ เขาก็ไม่มีเหตุผลที่จะปฏิเสธ แม้ยังไม่เห็นเรือนหลังนั้นกับตา แต่คิดว่าศิษย์พี่ฉงอวิ๋นเสนอมาเอง คงไม่เลวแน่ อีกทั้งทั้งทางไปสำนักศึกษาและตรอกหยางหลิวก็อยู่ไม่ไกล ทำเลเช่นนี้ถือว่าเหมาะสมยิ่ง
เขาจึงพยักหน้ารับ “เช่นนั้น ต้องขอบคุณศิษย์พี่ฉงอวิ๋นมาก”
ฟางฉงอวิ๋นจึงเรียกอู๋ถงให้ยกกุญแจพร้อมโฉนดเรือนมา ส่งต่อให้สวี่ต้าจวิ้น
…
เมื่อในมือมีเงินก็คล้ายบ้านที่มีข้าวในยุ้ง ย่อมไม่หวั่นใจมากนัก ผู้เฒ่าสวี่เองก็รู้สึกมั่นคงขึ้นมาบ้าง พอคิดว่าสามหลานชายผ่านพ้นปีใหม่นี้ก็จะอายุสิบหกแล้ว ส่งไปเรียนลูกคิดตอนนี้จะช้าไปหรือไม่ก็ไม่รู้ จึงไม่กล้ารีรอ คิดได้ก็ลงมือทันที วันถัดมาก็หาเวลา พาหลานชายสวี่ซานหลางไปยังตรอกจิ่นซิ่วที่อยู่ทางซอยหลัง
บัณฑิตซูได้เปิดสำนักศึกษาตระกูลซูอยู่บนถนนนั้น เป็นที่รู้จักกันดี เพียงถามผู้คนแถวนั้นไม่กี่คำก็มีคนชี้ทางให้ไปถึงที่ได้โดยง่าย ตอนนั้นเป็นต้นเดือนสิบสองแล้ว อีกไม่กี่วันก็จะถึงวันหยุดปลายปี แต่เมื่อคนเฝ้าประตูได้ยินว่ามาเพื่อสมัครเรียน ก็ยังเชิญสองปู่หลานเข้าไปตามเดิม
ไม่นานนัก บัณฑิตซูผู้มีร่างอ้วนกลมหน้าขาวผ่องก็เดินออกมา ผู้เฒ่าสวี่มองเห็นรูปร่างของท่านบัณฑิตแล้วถึงกับใจเต้นแรง—บัณฑิตรูปร่างเช่นนี้เขาเพิ่งเคยเห็นเป็นครั้งแรก ดูแล้วไม่เหมือนครูสอนหนังสือเท่าใด กลับดูเหมือนพ่อค้าผู้มั่งคั่งเสียมากกว่า!
“คนแบบนี้จะสอนเด็กได้ดีหรือ?” เขาพึมพำอยู่ในใจ แต่ถึงอย่างนั้นใบหน้าก็ยังรักษาท่าทีสงบไว้ไม่ให้ใครจับได้
“ท่านบัณฑิตซู ข้าน้อยอยากฝากหลานชายให้มาเรียนรู้เรื่องการทำบัญชีและคิดเลข ไม่ทราบว่าท่านยังรับศิษย์อยู่หรือไม่?”
บัณฑิตซูหน้าขาวอวบ มีหนวดแปะสองข้างคล้ายแปดตัวพิมพ์จีน ดวงตาเล็กแต่เป็นประกาย มองสวี่ซานหลางขึ้นลงแล้วถาม “อายุเท่าไร? เหตุใดเพิ่งจะส่งมาเรียนตอนนี้?”
ผู้เฒ่าสวี่ตอบ “อีกไม่กี่วันหลังปีใหม่ก็สิบหกแล้ว แต่ก่อนบ้านยากจน เลยไม่อาจส่งเรียนได้ มาบัดนี้พอมีเงินอยู่บ้าง อีกทั้งเด็กเองก็อยากเรียน จึงอยากให้ลองดู ได้ยินมาว่าท่านบัณฑิตซูเชี่ยวชาญเรื่องการคำนวณ สอนเฉพาะด้านนี้ จึงพามาวันนี้”
บัณฑิตซูนิ่งคิดครู่หนึ่งแล้วว่า “อายุเท่านี้ค่อยเริ่มเรียน คงไม่ง่ายนัก” เขาพูดพลางโบกมือเรียกให้สวี่ซานหลางก้าวเข้ามา ตั้งใจจะทดสอบดู
เขาถามคำถามง่าย ๆ หลายข้อ แล้วถามต่อว่า “เจ้ารู้หนังสือบ้างหรือไม่?”
สวี่ซานหลางตอบอย่างตรงไปตรงมา “ก่อนหน้านี้อ่านไม่ออกสักตัว เพิ่งจะจำได้สามตัวเมื่อวานนี้เอง”
คำตอบเช่นนี้ทำให้บัณฑิตซูถึงกับสนใจขึ้นมา “ตัวอักษรสามตัวนั้นคืออะไร? เขียนได้หรือไม่?”
สวี่ซานหลางนึกถึงอักษรที่เห็นบนแผ่นไม้เมื่อวาน แล้วใช้นิ้วจุ่มน้ำในถ้วยเบื้องหน้า ค่อย ๆ เขียนบนโต๊ะทีละขีด
ลายมือโย้เย้บิดเบี้ยวแทบไม่นับว่าเป็นตัวอักษร จะว่าราวกับเด็กวาดลายก็ยังได้ แต่ตัวอักษรทั้งสามนั้นง่ายนัก บัณฑิตซูมองเพียงครั้งเดียวก็จำได้ทันที จึงยกคิ้วขึ้นอย่างพอใจ
“เพิ่งเรียนเมื่อวาน แต่ยังจำได้และพอเขียนได้ ถือว่าไม่เลวเลย” เขาคิดในใจ
จากนั้นก็ถามคำถามเกี่ยวกับการค้าขายและการคิดคำนวณเบื้องต้นอีกหลายข้อ
แม้สวี่ซานหลางจะตอบไม่ได้ทั้งหมด แต่ก็ไม่ตะกุกตะกัก สีหน้าสงบนิ่ง ไม่แสดงอาการหวาดกลัว ทำให้บัณฑิตซูอดพยักหน้าไม่ได้
ไม่นานเขาก็กล่าวว่า “ลองให้มาศึกษาดูก่อน ถึงสิ้นปีแล้วค่อยว่ากันอีกที”
เมื่อเห็นว่าครูรับสอนแล้ว ผู้เฒ่าสวี่ก็รีบควักเงินจ่ายค่าศึกษาไว้ก่อนหนึ่งเดือน คิดว่าลองเรียนสักครึ่งเดือนดูก่อน ไม่เสียหายอะไร
ส่วนเรื่องที่ครูดูไม่เหมือนครูนัก—ก็จริงดังคำโบราณว่า “อย่ามองคนจากรูปลักษณ์” ดูไปก็คงรู้เองแหละว่าฝีมือเป็นอย่างไร
สวี่ชุนซานขาเจ็บ งานปรุงเครื่องหม้อไฟจึงตกเป็นหน้าที่ของจางซิ่วหลานเพียงคนเดียว ส่วนเมื่อทำเสร็จ ก็จะมีคนจากร้านหม้อไฟมารับไปตามคำสั่งของซ่งจ่างกุ้ยผู้ดูแลร้าน อาการบาดเจ็บของเส้นเอ็นกระดูกต้องพักร้อยวัน สวี่อินอินเองบัดนี้ก็ลุกขึ้นเดินเหินทำงานได้แล้ว ส่วนสวี่ชุนซานยังต้องนอนอยู่บนเตียงทุกวันจนเบื่อแทบจะขึ้นรา อยากจะลุกถือไม้เท้าทำอะไรสักอย่างให้ได้
ผู้เฒ่าสวี่จึงอดบ่นกับลูกชายคนโตและคนรองไม่ได้ว่า “เจ้าสามคนนี้ ก่อนหน้านี้กินอิ่มนอนอุ่นไม่แตะงานสักอย่าง มาบัดนี้ขาเจ็บกลับอยากทำโน่นทำนี่ เอาเข้าจริงตัวขี้เกียจในตัวคงถูกถอนทิ้งหมดแล้วกระมัง!”
สวี่ชุนเหอยิ้มกว้าง “แบบนี้ไม่ดีหรือขอรับ? อย่างน้อยท่านพ่อก็เห็นน้องสามมีท่าทีของคนเป็นพ่อบ้างแล้ว ใจท่านพ่อคงชื่นใจไม่น้อยล่ะสิ”
ผู้เฒ่าสวี่หัวเราะตาม มุมปากยกขึ้นเป็นรอยย่น รู้สึกพอใจกับทุกสิ่งในบ้านยิ่งนัก ลองคิดดู หากพวกเขายังอยู่ที่มณฑลอวิ๋นโจว จะมีชีวิตสุขสบายถึงเพียงนี้หรือ? เขานึกถึงคำพูดของหลานชายสวี่ต้าจวิ้นที่เคยบ่นไว้ว่า
“อ่านหนังสือหมื่นเล่มไม่สู้เดินทางหมื่นลี้”
คำนี้ช่างจริงแท้ — การเดินทางให้ไกลนั้นมีประโยชน์ยิ่งกว่าอ่านหนังสือเสียอีก พวกเขาเดินทางมาไกล แม้ไม่ถึงหมื่นลี้ แต่ก็หลายพันลี้อยู่ ผลลัพธ์ออกมาดีถึงเพียงนี้ มีเพียงเรื่องเดียวที่ทำให้ผู้เฒ่าสวี่กังวล คือเรื่องคู่ครองของหลานชายคนโต ก่อนหน้านี้เพิ่งไปดูตัวบุตรีสกุลอวี๋มาแล้ว
พูดถึงเรื่องนี้ ผู้เฒ่าสวี่ก็อดส่ายหน้าไม่ได้ บุตรีสกุลอวี๋นั้นทุกอย่างดีหมด เพียงแต่คนในบ้านนั้นไม่ค่อยเข้าท่า หากแต่งไปเป็นเขยตระกูลนั้นคงได้กลุ้มใจแน่ จึงยังไม่ตกลงรับคำ
ผู้เฒ่าสวี่ครุ่นคิดเรื่องนี้อยู่สองสามวัน ใจยังไม่สบาย เพราะหลังปีใหม่นี้หลานชายต้าหลางก็จะอายุสิบเก้าแล้ว เมื่อคิดถึงตอนตนเองอายุเท่านี้ เขาก็แต่งเมียมีลูกชายคนโตอยู่แล้ว อีกไม่นานก็จะมีลูกชายคนรองตามมา แต่ดูหลานชายของเขาสิ ไม่เพียงยังไม่แต่งเมีย แม้แต่เรื่องหมั้นหมายก็ยังไม่มีวี่แวว
ในขณะนั้น ท่านตู้ผู้ดูแลร้านชาเดินเข้ามาเลือกสบู่ก้อนหนึ่งไปให้บุตรี บ่นว่า “ของพวกเจ้าช่างล้างหน้าดีแท้ บุตรีข้าใช้จนติดใจเช้าเย็นต้องใช้ทุกวัน”
ขณะนั้นร้านสวี่ไม่มีลูกค้า ผู้ดูแลตู้จึงเห็นผู้เฒ่าสวี่นั่งพิงเคาน์เตอร์เหม่อลอยอยู่ข้างหลัง จึงหัวเราะแซวขึ้นว่า
“ท่านลุงสวี่ คิดอะไรอยู่หรือ? หลานชายสามไปเรียนได้สองวันแล้วใช่ไหม? เป็นอย่างไรบ้างล่ะ? ท่านซูที่เป็นบัณฑิตนั้นยังถือว่าไม่เลวเลยใช่หรือไม่?”