ยังไม่ทันได้คาดคิด ก็มีเสียงอื้ออึงดังขึ้นจากนอกลาน ทั้งคนหนุ่มคนชราหลายคนเดินแถวกันเข้ามาเต็มลานเรือน “พี่ชายสวี่ อยู่บ้านหรือไม่?”
ผู้เฒ่าสวี่อยู่ในบ้านพอดี เวลานั้นยังเช้าอยู่ ยังไม่ถึงเวลาต้องลงไร่นา เขาเองก็ได้ที่ดินมาเพียงสามหมู่ ใช้เวลาอีกไม่นานก็พอจะไถเสร็จแล้ว ขณะนั้นเขากำลังนั่งชมก้านยาสูบอันใหม่ด้วยความเอ็นดู ของสิ่งนี้น้องสาวเป็นคนมอบให้ พร้อมกับใบยาสูบแห้งมัดใหญ่ หลังจากขาดยามาสิบกว่าปี ในที่สุดก็ได้กลับมาสูบอีกครั้ง ทำเอาเขาดีใจนักจนยังไม่กล้าเปิดใช้ จู่ ๆ ก็ได้ยินเสียงเรียกดังมาจากหน้าบ้าน ผู้เฒ่าสวี่เงยหน้าขึ้น เห็นคนกลุ่มหนึ่งเดินกรูกันเข้ามา ดูท่าทางแล้วล้วนเป็นชาวบ้านในหมู่บ้านเดียวกันทั้งสิ้น จึงอดสงสัยมิได้ คนมากันพร้อมหน้าเช่นนี้ มาหาเขามีธุระอันใดกันหนอ?
________________________________________
ครึ่งหนึ่งของห้องโถงบ้านสวี่นั้นเล็กเกินจะรองรับคนทั้งหมดได้ ผู้เฒ่าสวี่จึงพาแขกทั้งหลายมานั่งกันในลานบ้านแทน ม้านั่งไม่พอ ยังต้องไปขอยืมจากบ้านโจวกับบ้านจางข้าง ๆ มาช่วยเสริมอีก ไม่นาน ลานบ้านก็แน่นขนัดไปด้วยผู้คน
ชายชราที่นั่งอยู่ด้านหน้าเป็นผู้พูดนำ เขาแซ่ซุน ใบหน้าเหี่ยวย่นจนแทบเหลือแต่กระดูก ดูผอมแห้งแรงน้อย ราวกับจะล้มลงได้ทุกเมื่อ ทุกคนที่นี่ล้วนเป็นผู้ลี้ภัยที่รอดชีวิตจากคราวอดอยากมาได้ทั้งนั้น ผู้เฒ่าสวี่มองเห็นเขาแล้วก็เกิดความสงสารอยู่ในใจ จึงรีบให้หลานชายช่วยยกม้านั่งมาต้อนรับพวกเขาให้นั่งพัก
พอทุกคนได้ที่นั่งเรียบร้อย ผู้เฒ่าสวี่ก็ยังอดสงสัยไม่ได้ ว่าพวกเขามาหาเขาด้วยเรื่องใดกันแน่
ผู้เฒ่าโจวกับผู้เฒ่าเจิ้งก็เดินตามมาด้วย ต่างคนต่างก็แปลกใจไม่ต่างกัน มองหน้ากันไปมา ไม่นานนัก ผู้เฒ่าซุนก็เริ่มพูดขึ้น เขาเผยยิ้มที่มีแต่เหงือก แล้วปาดน้ำตา
“ได้ยินมาว่าพวกท่านหลายบ้านเป็นญาติกัน อพยพหนีภัยมาด้วยกันใช่หรือไม่? พี่ชายสวี่ช่างมีวาสนานัก ข้าไม่เหมือนท่านเลย ลูกชายสองคนกับลูกสะใภ้ต่างตายเพราะแย่งอาหารกันหมด เหลือแต่ข้ากับแม่เฒ่าอยู่กันสองคน นี่แหละ ครอบครัวเรามันสิ้นสายแล้ว!” เขาพูดไปน้ำตาไหลไป เสียงสะอื้นสะอื้น ทำเอาคนที่ฟังพลอยสะเทือนใจ
ผู้เฒ่าสวี่อ้าปากจะพูด แต่ไม่รู้จะปลอบอย่างไร นอกจากกล่าวเพียงว่า “พี่ชาย โปรดทำใจเถิด รักษาตัวให้ดีนะขอรับ”
ม่อต้าจ้วงพูดเสริม “พวกเราทุกคนก็หนีภัยมาจากมณฑลอวิ๋นโจวเหมือนกัน ล้วนเป็นบ้านเดียวกันทั้งนั้น ตอนนี้ถูกจัดให้อยู่ในหมู่บ้านเดียวกันแล้ว นับว่าเป็นวาสนาเดียวกัน ต่อไปก็ช่วยกันทำมาหากินอย่างสงบสุขเถิดขอรับ” คำพูดนี้ทำให้หลายคนพยักหน้าตาม
เมิ่งต้าฉิงพูดต่อ “ก็จริงสิ ไม่อย่างนั้นพวกเรายี่สิบครอบครัวคงไม่ถูกจัดให้อยู่ในหมู่บ้านเดียวกัน นี่แหละคือโชคชะตา! ข้าได้ยินมาว่าหมู่บ้านที่สิบห้าเขาเลือกผู้ใหญ่บ้านกับตั้งชื่อหมู่บ้านกันแล้ว ข้าว่าหมู่บ้านเราก็ควรทำเหมือนกันนะ ถ้ามีผู้ใหญ่บ้านแล้ว ถึงจะเรียกได้ว่ามีหลักแหล่งจริง ๆ พวกเราจะได้ร่วมแรงร่วมใจกันทำมาหากินต่อไป”
ชายชราอีกคนหนึ่งแซ่เการีบพูดเห็นด้วย “ใช่ ๆ ต้องเลือกสิ หมู่บ้านที่ไม่มีชื่อกับไม่มีผู้ใหญ่บ้านจะอยู่ได้อย่างไร? จะให้เรียกว่าหมู่บ้านผู้อพยพสิบหกต่อไปก็ไม่ได้นะ ฟังแล้วมันไม่งามหูเอาเสียเลย!”
คำพูดนั้นทำให้ทุกคนเงียบลงแล้วพยักหน้า ถึงพวกเขาจะเป็นผู้ลี้ภัยก็จริง แต่ในเมื่อได้ลงหลักปักฐานที่นี่แล้ว ก็อยากจะเป็นชาวบ้านธรรมดา ไม่อยากให้ใครมองว่าตนเป็นผู้อพยพอีกต่อไป คำว่า “ผู้ลี้ภัย” เป็นคำที่คนทั่วไปดูถูกกันนัก
ม่อต้าจ้วงจึงต่อคำอีก “ถ้าอย่างนั้น พวกเราจะเลือกใครเป็นผู้ใหญ่บ้านดีล่ะขอรับ?” ในใจของทั้งสิบสามครัวเรือนก็มีคำตอบอยู่แล้ว แต่ไม่มีใครอยากพูดออกมาตรง ๆ ต้องค่อย ๆ ปูทางเสียก่อน
มีคนพูดขึ้นว่า “คนที่จะเป็นผู้ใหญ่บ้านได้ ต้องเป็นคนพูดจาเก่ง มีเหตุผล และคนอื่นต้องเชื่อฟังถึงจะดี”
อีกคนหัวเราะพลางพูดขึ้นว่า “นั่นสิ! อย่างเจ้าหลิวจวี้จื่อที่นิ่งเสียยิ่งกว่าก้อนหิน ปากก็ไม่ขยับ นั่งครึ่งวันยังไม่อ้าปากสักคำเช่นนั้น จะเป็นผู้ใหญ่บ้านได้อย่างไรกัน!” เมื่อคำพูดนั้นสิ้นลง ทุกคนก็พากันหัวเราะครืน เสียงหัวเราะดังสนั่นไปทั่วลาน
“ฮ่า ฮ่า ฮ่า!” เสียงหัวเราะคลายบรรยากาศไปพักหนึ่ง ก่อนที่ผู้เฒ่าซุนจะพูดขึ้นเสียงดัง
“ข้าว่าท่านสวี่พี่ชายก็เหมาะดีนี่นา!” ทุกคนหันมองมาทางผู้เฒ่าสวี่พร้อมกัน
ส่วนเจ้าตัวนั้นอึ้งไปเลย “ให้ข้าเป็นผู้ใหญ่บ้านหรือ? ข้าไม่ไหวดอก!”
ผู้เฒ่าสวี่รีบโบกมือ “ไม่ได้ ๆ ข้าทำไม่ได้หรอก เลือกคนอื่นเถิด” เขาหันไปมองชายอีกฝั่งสิบกว่าคน คิดครู่หนึ่งว่าจะมีใครเหมาะกว่าไหม ผู้ใหญ่บ้านต้องเป็นคนที่คนยอมรับถึงจะได้ หากไม่มีใครเกรงใจแล้วจะสั่งการได้อย่างไร?
เมิ่งต้าฉิงมองไปรอบ ๆ ก่อนพูดเสียงดัง “ข้าว่าผู้เฒ่าซุนพูดถูก พี่ชายสวี่เหมาะที่สุดแล้ว ข้าเห็นด้วย ให้ท่านเป็นผู้ใหญ่บ้านเถิด!” คนอื่น ๆ ก็พากันพยักหน้าเออออเสียงดังไปหมด
เสียงพูดผสมกันจนกลายเป็นเสียงเดียว “ใช่! ให้ท่านสวี่ผู้เฒ่าเป็นผู้ใหญ่บ้านเถิด!”
เสียงดังนั้นเหมือนกองไฟที่ถูกพัดลมโหมแรง จนร้อนรุ่มขึ้นมาทันที ผู้เฒ่าโจวกับผู้เฒ่าเจิ้งที่นั่งอยู่ข้าง ๆ มองหน้ากัน แล้วก็รู้สึกถึงความไม่ชอบมาพากล อยู่ดีๆคนทั้งสิบสามบ้านพร้อมใจกันมาหา แล้วพูดเป็นเสียงเดียวกันว่าจะเลือกผู้เฒ่าสวี่เป็นผู้ใหญ่บ้าน ฟังดูมันเหมือนเตรียมการไว้แล้วไม่ใช่หรือ?
ในยามปกติ การได้เป็นผู้ใหญ่บ้านถือเป็นเกียรติยศใหญ่หลวงก็จริง แต่ในที่เช่นนี้ จะมีอะไรดีเล่ากัน?
แค่ยี่สิบครอบครัวที่เพิ่งหนีภัยมา ใครจะรู้จักใครจริง ๆ ? ใครจะรู้ว่าใครไว้ใจได้หรือไม่? อีกอย่าง ชีวิตทุกคนยังลำบาก แทบไม่มีกิน ถ้าได้เป็นผู้ใหญ่บ้าน ก็ต้องคอยรับผิดชอบทุกคน จะไม่เหนื่อยหรือ?
ยิ่งไปกว่านั้น ถึงบ้านสวี่นี้จะมีญาติอยู่แถวนี้ แต่ดูแลแค่ญาติไม่กี่เรือนก็แทบไม่ไหวแล้ว หากต้องรับผิดชอบคนอีกสิบกว่าครัวเรือน จะไม่กลายเป็นภาระหรือ?
ผู้ใหญ่บ้านในเวลานี้อาจไม่ใช่ตำแหน่งเกียรติ แต่เป็นตำแหน่งที่เสี่ยงถูกตำหนิมากกว่า ผู้เฒ่าสวี่เองก็คิดเช่นนั้น ใบหน้าเขาเหมือนคนเข้าใจแจ่มแจ้ง เขาไม่ใช่คนโง่ การเป็นผู้ใหญ่บ้านต้องคอยแก้ทุกเรื่อง ออกหน้าทุกที มันเหนื่อยจะตายไป
“ไม่ได้ ๆ ข้าเป็นแค่ชาวบ้านหัวดื้อ ๆ ไม่รู้หนังสือ จะให้ข้าเป็นผู้ใหญ่บ้านได้อย่างไร”
ผู้เฒ่าสวี่รีบพูดปฏิเสธ “เลือกน้องชายโจวสิ! ข้าว่าเขาน่าจะเหมาะกว่าข้าขอรับ!”
ผู้เฒ่าโจวที่ถูกพาดพิงถึงรีบโบกมือไปมา “อย่ามาล้อข้าเลย ข้าแก่ปูนนี้แล้ว เดินยังต้องถือไม้เท้า จะให้ข้าทำอะไรได้อีก”
ผู้เฒ่าเจิ้งที่นั่งข้าง ๆ ก็หัวเราะพลางกล่าว “นั่นสิ ข้าก็ไม่ไหวเหมือนกัน บ้านข้ายังมีลูกหลานเต็มบ้าน ต้องคอยดูพวกเขาไถนา เกี่ยวหญ้า ทำครัว ข้าไม่มีเวลามาวิ่งวุ่นหรอก”
ฝั่งตรงข้ามจึงมีเสียงคนพูดขึ้นอีกว่า “พี่ชายสวี่เหมาะที่สุดแล้ว ท่านมีอายุ มีญาติพี่น้องมาก อีกทั้งเป็นคนซื่อสัตย์ ช่วยเหลือผู้อื่นเสมอ ใคร ๆ ในหมู่บ้านนี้ก็เคารพ”
อีกคนเสริม “ใช่แล้ว พี่ชายสวี่กับครอบครัวมีชื่อเสียงดี เป็นที่รู้จักตั้งแต่อยู่มณฑลอวิ๋นโจว ข้าเห็นไม่มีใครเหมาะเท่าท่านอีกแล้ว” เสียงเห็นพ้องกันดังระงมทั่วลานบ้าน
ผู้เฒ่าสวี่ยิ่งฟังยิ่งรู้สึกใจร้อน เขาไม่อยากมีปัญหา แต่เมื่อคนมากขนาดนี้พร้อมใจกันพูดก็ลำบากจะปฏิเสธเกินไปนัก แต่ถึงอย่างนั้น เขาก็ยังคงพูดเสียงหนักแน่นว่า
“ท่านทั้งหลาย ฟังข้ากล่าวสักคำเถิด ที่ข้าพอจะทำได้ก็เพียงช่วยเหลือกันในยามลำบาก แต่ให้ข้าเป็นผู้ใหญ่บ้านนั้น ข้าไม่อาจรับได้จริง ๆ ข้าไม่เก่งการพูด ไม่รู้เรื่องข้างนอก จะให้ข้าคุมคนทั้งหมู่บ้านเช่นนี้ ข้ากลัวจะทำให้พวกท่านลำบากกันหมด” พูดจบเขาก็ยกมือไหว้ทั้งสองข้าง แสดงความนอบน้อมต่อทุกคน
แต่พอเขากล่าวจบ เหล่าชายผู้มาจากอีกสิบสามบ้านก็รีบลุกขึ้นพร้อมกัน
ม่อต้าจ้วงพูดเสียงดัง “อย่าได้เกรงใจไปเลยพี่ชาย! พวกเรามาที่นี่ ก็เพื่อจะขอให้ท่านรับตำแหน่งนี้นั่นแหละ พวกเราคุยกันไว้แล้ว ถ้าไม่มีผู้ใหญ่บ้าน หมู่บ้านก็เหมือนเรือลอยกลางน้ำ ไม่มีคนคุมหางเสือ ถึงเวลาเกิดเรื่องจะลำบากกันหมด”
เมิ่งต้าฉิงก็เสริมอีก “ถูกต้อง! พวกเรายี่สิบครอบครัวต้องมีคนหนึ่งคอยออกหน้าเป็นหลัก ข้าเห็นจะมีแต่ท่านสวี่ผู้เฒ่านี่แหละที่ทุกคนยอมรับ ใจใหญ่ ซื่อตรง และพูดจาก็มีเหตุผล”
เสียงคนพากันร้องรับอีกระลอก
“ใช่แล้ว! ให้ผู้เฒ่าสวี่เป็นผู้ใหญ่บ้านเถิด!”
“เห็นด้วย!”
“ไม่มีใครเหมาะกว่านี้แล้ว!”
เสียงดังสนั่นลานบ้านจนไก่ในคอกตกใจบินวุ่นไปหมด
แม่เฒ่าสวี่ที่นั่งอยู่ในเรือนยังต้องโผล่หน้าออกมา “อะไรกันนักหนา? บ้านเราจะกลายเป็นศาลาว่าการหมู่บ้านแล้วหรือ?” คนทั้งลานหัวเราะเสียงดังอีกครา
ผู้เฒ่าสวี่เห็นท่าจะหนีไม่พ้นแล้ว ได้แต่ถอนหายใจหนักหน่วง “เฮ้อ... ถ้าพวกท่านเห็นว่าเหมาะจริง ข้าก็ไม่อาจดื้อได้ แต่ข้าพูดไว้ก่อน หากวันหน้ามีเรื่องไม่เป็นธรรม หรือใครไม่เห็นด้วย อย่าได้มาว่ากันทีหลังนะ”
ทุกคนรีบร้องรับ “ไม่มี ไม่มีแน่!” เสียงปรบมือ เสียงหัวเราะ และเสียงกล่าวแสดงความยินดีดังขึ้นทั่วลาน
บางคนถึงกับพูดว่า “จากนี้ไปเรามีผู้ใหญ่บ้านแล้ว หมู่บ้านเราก็ไม่ใช่หมู่บ้านผู้ลี้ภัยอีกต่อไป!”
ผู้เฒ่าสวี่ได้ยินดังนั้นก็เพียงแต่ส่ายหน้า ยิ้มขื่น ๆ ในใจ เขามิรู้ว่าตัวเองตกหลุมพรางหรือได้บุญกันแน่
แต่ถึงอย่างไรก็ปฏิเสธไม่ทันเสียแล้ว
________________________________________
ข้างนอก ผู้คนทยอยกลับกันอย่างครึกครื้น แต่เมื่อเงียบลง เหลือเพียงญาติบ้านสวี่กับบ้านโจวบ้านจางเท่านั้น ผู้เฒ่าโจวก็พูดเสียงต่ำ
“พี่สวี่ ข้าว่ามันแปลกอยู่หนา ที่พวกนั้นพูดพร้อมกันราวกับนัดไว้ก่อน ข้ากลัวว่ามันจะไม่ใช่เรื่องดีนัก”
ผู้เฒ่าสวี่พยักหน้าเบา ๆ “ข้าก็คิดเช่นเดียวกัน แต่เมื่อพูดไปถึงเพียงนี้แล้ว จะไม่รับก็ไม่ได้ คงต้องคอยดูท่าทีอีกหน่อย หากวันหน้าเกิดปัญหา ข้าคงต้องหาทางถอนตัวให้ดี ๆ”
แม่เฒ่าสวี่ที่ได้ยินอยู่ในเรือนก็เอ่ยขึ้น “ช่างเถอะ อย่างน้อยคนในหมู่บ้านก็จะได้มีคนคุม มีคนไว้พูดกับพวกเจ้าหน้าที่ จะว่าไปก็อาจเป็นเรื่องดีอยู่บ้าง”
ผู้เฒ่าสวี่ถอนหายใจอีกครั้ง “หวังว่าจะเป็นเช่นนั้นเถิด” เขาเงยหน้ามองฟ้าที่เริ่มสว่าง ท้องฟ้ายังมีหมอกบาง ๆ คลุมอยู่ ในใจกลับหนักอึ้งยิ่งนัก ไม่รู้เลยว่า “ตำแหน่งผู้ใหญ่บ้าน” ที่เพิ่งรับมานี้... จะนำมาซึ่งโชคดี หรือเคราะห์ร้ายกันแน่