"เด็กแบบไหนก็ส่งมาที่สถานรับเลี้ยงเด็กฝ่ายบริหารหมด ฉันจะบอกเธอให้นะ ไม่ว่าที่บ้านเธอจะไปเป่ายาอะไรกับผู้อำนวยการเหมืองไว้ แกก็รีบพาเฮ่อหมิงหัวกลับไปซะ ฉันไม่สอนแล้ว พวกผู้ปกครองเก่งนักก็เอาไปสอนกันเองเถอะ!"
ครูวัยกลางคนเปิดฉากด่ากราด เฮ่อหมิงหัวที่เพิ่งหยุดร้องไห้ไปก็ถูกขู่จนตกใจร้องไห้ขึ้นมาอีกรอบ
ไฟโทสะของเฮ่อหมิงจูลุกโชนขึ้นมาทันที
เธอจำครูแซ่ยวีคนนี้ได้ ชาติก่อนตอนที่จู่ๆ ก็รู้ว่าสถานรับเลี้ยงเด็กจะไล่น้องชายออก เธอรีบขี่จักรยานมาทั้งที่ยังไข้ขึ้นสูง แต่ยังไม่ทันจะได้ถามไถ่สถานการณ์ ก็ถูกครูยวีด่าจนหูชาเสียก่อน
ตอนนั้นถึงเธอจะยังเด็ก แต่ในเรื่องที่เกี่ยวกับคนในครอบครัว เธอมีนิสัย "ปกป้องพวกพ้อง" อย่างแรงกล้า เธอจึงโต้เถียงกับครูยวีอย่างไม่ยอมลดละในวันนั้น
ครูยวีเถียงสู้ไม่ได้ ทั้งอายทั้งโกรธจนฟิวส์ขาด ทิ้งคำขาดว่าจะลาออกไม่ทำแล้ว
ครูคนนี้เป็นครูรุ่นเก่าและมีญาติพี่น้องในพื้นที่เยอะ ถ้าเรื่องบานปลายขึ้นมาจริงๆ มันจะกลายเป็นเรื่องใหญ่ที่รับมือยาก
ผู้อำนวยการสถานรับเลี้ยงเด็กที่อยากจะสงบศึก จึงเลือกใช้วิธี "บีบคนอ่อนแอ" โดยขู่ว่าจะไล่เฮ่อหมิงหัวออก เพื่อบีบให้เฮ่อหมิงจูขอโทษครูยวี
เมื่อน้องชายอยู่ในกำมือของเขาเหมือนเป็นตัวประกัน เฮ่อหมิงจูที่ไม่อยากจะยอมก้มหัวให้ ก็จำใจต้องยอมขอโทษไป
แต่ถึงกระนั้น น้องชายก็ยังถูกลงโทษให้ยืนหน้าชั้นนานถึงสามเดือน ครูยวีคอยค่อนแคะด่าทอเป็นประจำ แถมยังไม่ยอมให้เด็กคนอื่นเล่นกับเขาด้วย
เพียงไม่กี่เดือน จากเฮ่อหมิงหัวที่เป็นลูกเสือตัวน้อยผู้มุทะลุ กลับถูกบีบให้กลายเป็นหนูสีเทาที่เดินเลียบกำแพง ราวกับว่าทั่วทั้งถนนมีแต่แมวจรที่คอยจะจับหนูกิน
ตอนนั้นเฮ่อหมิงจูโกรธมาก แต่หลังจากโกรธแล้วเธอก็ทำอะไรไม่ได้ ได้แต่เก็บเงินซื้อขนมและของเล่นให้น้องชายมากขึ้นเพื่อเป็นการชดเชย
แต่มันก็สายเกินไปแล้ว ภายหลังเธอถึงเพิ่งจะเข้าใจว่า รากเหง้าของการรังแกเด็กนั้นอยู่ที่การรังแกผู้ปกครองที่ไร้ความสามารถ ดูเหมือนเด็กจะเป็นฝ่ายถูกกระทำ แต่ความจริงแล้วทุกฝ่ามือที่ฟาดลงมานั้น มันพุ่งผ่านตัวเด็กและไปตบเข้าที่หน้าผู้ปกครองอย่างแม่นยำ
ปัญหาที่เธอแก้ไม่ได้ในชาติก่อน ครั้งนี้เธอมีโอกาสที่จะกอบกู้สถานการณ์กลับคืนมาแล้ว
เฮ่อหมิงจูถามครูยวี "ที่คุณพูด หมายความว่าจะไล่น้องชายหนูออกเหรอคะ?"
ครูยวีตอบ "ใช่! ฉันจะไล่มันออก รีบพามันกลับบ้านไปซะ วันหลังไม่ต้องมาอีก!"
เฮ่อหมิงจูถามต่อ "การจะไล่นักเรียนออกต้องมีเหตุผลสิคะ? น้องชายหนูทำผิดอะไร ถึงขั้นที่สถานรับเลี้ยงเด็กต้องไล่ออกให้ได้?"
ครูยวีมองเธอด้วยสายตารำคาญ "เขาทะเลาะวิวาทกับเพื่อน!"
"ครูยวีคะ น้องชายหนูถึงจะซนไปบ้างแต่ไม่เคยไปตีใครก่อน และยิ่งไม่มีทางไปทะเลาะวิวาทถึงขั้นต้องถูก ไล่ออก เรื่องนี้ต้องมีอะไรเข้าใจผิดแน่ๆ ค่ะ"
เฮ่อหมิงจูไม่รอให้ครูยวีพูดต่อ เธอหันไปถามเฮ่อหมิงหัวทันที "ทำไมแกถึงไปต่อยกับเพื่อน?"
เมื่อมีพี่สาวให้ท้ายต่อหน้าครู เฮ่อหมิงหัวก็เริ่มมีความกล้าขึ้นมา "เขาตีผมก่อน! เสี่ยวพั่งเอาตัวต่อไม้ปาใส่ผม!"
เฮ่อหมิงจูจ้องหน้าครูยวีแล้วพูดว่า "อ้อ ที่แท้ก็เป็นคนอื่นที่มารังแกน้องชายหนูก่อนนี่เอง"
คำว่า "อ้อ" นี้ลากเสียงยาวอย่างมีนัยสำคัญ จนทำให้สีหน้าของครูยวีเปลี่ยนไป
ครูยวีพูดอย่างดูแคลน "ใครจะไปรู้ว่าสิ่งที่เฮ่อหมิงหัวพูดมันจริงหรือเท็จ?"
"ไม่รู้ว่าจริงหรือเท็จเหรอคะ?"
เฮ่อหมิงจูขึ้นเสียงสูงขึ้นเล็กน้อย "ครูยวีคะ ในเมื่อคุณยังไม่รู้ข้อเท็จจริงเลย แล้วทำไมคุณถึงจะไล่น้องชายหนูออกล่ะคะ?"
ครูยวีถึงกับพูดไม่ออกไปชั่วขณะ พอตั้งสติได้ก็โวยวาย "วันๆ ฉันไม่ได้มีหน้าที่แค่นั่งคอยจัดการเรื่องเด็กตีกันนะ! เธอพูดจาแบบนี้ได้ยังไง! มีมารยาทบ้างไหม!"
เสียงของเธอทั้งแหลมและเล็ก เฮ่อหมิงหัวตกใจจนสะดุ้งและแอบไปหลบหลังพี่สาวโดยสัญชาตญาณ
เฮ่อหมิงจูลูบหัวยุ่งๆ ของเขาเป็นการปลอบโยน หางตาของเธอเห็นว่าประตูห้องเรียนอื่นๆ ในโถงทางเดินเริ่มเปิดออก มีครูคนอื่นๆ แอบชะโงกหน้าออกมามอง
เฮ่อหมิงจูแกล้งเพิ่มเสียงให้ดังขึ้นโดยไม่ให้ผิดสังเกต น้ำเสียงของเธอราบเรียบแต่ชัดถ้อยชัดคำ เพื่อให้คนที่อยู่แถวนั้นได้ยินกันถ้วนหน้า
"ครูยวีคะ นักเรียนของคุณทะเลาะกันในห้อง ถึงแม้คุณจะไม่อยากยุ่งเรื่องเด็กตีกัน—ทั้งที่เป็นหน้าที่พื้นฐานของครูก็ตาม—แต่คุณก็ควรจะแยกแยะได้ว่าใครเป็นฝ่ายผิดนะคะ?
หนูเข้าใจได้ว่างานครูมันเหนื่อย อาจจะสังเกตสถานการณ์ในห้องไม่ได้ตลอดเวลา แต่ถึงอย่างนั้น ก็ไม่ควรโยนความผิดทั้งหมดมาที่น้องชายหนูเพียงคนเดียว น้องหนูถูกเพื่อนตีโดยไม่มีเหตุผล เขาปกป้องตัวเองด้วยการโต้ตอบ คุณไม่ระงับเหตุตอนเด็กตีกันยังพอว่า แต่ยังมาขู่ฟอดๆ ว่าจะไล่เขาออก ในฐานะครูอาวุโสที่มีประสบการณ์ การกระทำแบบนี้ของคุณมันไม่เหมาะสมมั้งคะ?"
"ตรงไหนที่ไม่เหมาะสม?"
ครูยวีพูดอย่างรำคาญใจ "ไอ้ลิงเหมืองแบบนี้ เดิมทีก็ไม่ควรได้เข้ามาในสถานรับเลี้ยงเด็กฝ่ายบริหารอยู่แล้ว ลูกหลานบ้านอื่นเขาเป็นลูกท่านหลานเธอ ทั้งสะอาดทั้งรู้ความ มีแต่น้องชายเธอที่มอมแมมทั้งวัน ทั้งสกปรกทั้งเหม็น แถมยังไปต่อยกับหลานชายของหัวหน้าหลิวอีก ไล่ออกนี่ถือว่าเบาไปแล้วด้วยซ้ำ!"
"ลิงเหมือง" ไม่ใช่คำพูดที่ดี แต่มันเป็นคำเรียกเชิงเหยียดหยามที่คนท้องถิ่นในอูเฉิงใช้เรียกเด็กจากเขตเหมือง
เขตเหมืองถ่านหินมีมลภาวะสูง มีควันและฝุ่นละอองปกคลุมตลอดปี
ผงถ่านหินละเอียดๆ แทรกซึมไปทุกที่ ปกเสื้อสีขาวแค่วันเดียวก็กลายเป็นสีดำ คนที่อาศัยในเขตเหมืองจึงดูมอมแมมอยู่เสมอ
การเรียกเด็กเหมืองว่า "ลิงเหมือง" ก็เหมือนกับการจงใจดูถูกเหยียดหยามสถานะทางสังคมของเขา
"ครูยวีคะ ที่คุณพูดหมายความว่า เด็กจากครอบครัวคนงานเหมืองอย่างพวกเรา ไม่ควรจะมาที่สถานรับเลี้ยงเด็กฝ่ายบริหารงั้นเหรอคะ?"
น้ำเสียงของเฮ่อหมิงจูราบเรียบมาก เหมือนกระแสน้ำเย็นเยือกที่ไหลอยู่ใต้แผ่นน้ำแข็ง
ครูยวีไม่รู้ตัวเลย ยังคงถลึงตาพูดว่า "ใช่! ไม่ควรมา! ที่นี่คือสถานรับเลี้ยงเด็กฝ่ายบริหาร ไม่ใช่สถานสงเคราะห์เด็กกำพร้า อย่าคิดจะเอาเด็กสกปรกที่ไม่มีใครเอามาโยนทิ้งไว้ที่นี่!"
เฮ่อหมิงจูหน้าเย็นชาลงทันที "ครูยวีคะ ที่หนูเรียกคุณว่าครูอย่างให้เกียรติ ก็เพียงเพราะคุณทำงานในสถานรับเลี้ยงเด็กแห่งนี้ แต่คุณไม่คู่ควรกับการเป็นครูเลย เพราะคุณไม่มีแม้แต่ 'จรรยาบรรณครู' ขั้นพื้นฐานที่สุด"
ครูยวีไม่คาดคิดว่าผู้ปกครองนักเรียนที่เคยนอบน้อมต่อเธอมาตลอด จะจู่ๆ ก็พลิกสีหน้าและประณามว่าเธอไม่มีจรรยาบรรณ เธอถึงกับอึ้งไปชั่วขณะ
ครูคนอื่นๆ ที่แอบฟังอยู่ส่งเสียงฮือฮาเบาๆ นั่นทำให้ครูยวีได้สติว่าเกิดอะไรขึ้น
เธอเดือดดาลทันที "เธอหมายความว่ายังไง?!"
"หนูหมายความว่ายังไงเหรอ? หนูหมายความชัดเจนแล้ว—คุณไม่เพียงแต่ไม่มีจรรยาบรรณครู แต่คุณยังไม่มีมโนธรรม และไม่มีศีลธรรมพื้นฐานด้วยซ้ำ!"
เฮ่อหมิงจูไม่หลบสายตา เธอจ้องมองครูยวีตรงๆ "เพียงเพราะน้องชายหนูเป็นลูกคนงานเหมือง คุณก็คอยจ้องหาเรื่องจะไล่เขาออก ในสายตาคุณ ลูกคนงานเหมืองกับลูกของผู้นำเกิดมาไม่เท่าเทียมกันงั้นเหรอ? ลูกของผู้นำต้องสูงส่งและประเสริฐกว่าอย่างนั้นเหรอคะ?"
"การสั่งสอนและบ่มเพาะคนคือหน้าที่ของครู แต่ในสายตาคุณกลับมองเห็นแค่ว่าผู้ปกครองเด็กเป็นหัวหน้าหรือเปล่า มัวแต่คิดว่าจะกอบโกยผลประโยชน์อะไรจากเด็กได้บ้าง บ้านหนูเป็นคนงานธรรมดา ไม่มีเงินมาให้ของกำนัลคุณ คุณก็คอยกดขี่น้องชายหนู ด่าว่าเขาสกปรก ด่าว่าเขาเหม็น แถมยังด่าเขาว่าลิงเหมือง ทั้งๆ ที่เด็กสองคนตีกัน แต่คุณกลับทำโทษแค่น้องชายหนูคนเดียว ไม่ยอมให้เขาเข้าห้องเรียนในหน้าหนาวแบบนี้ ปล่อยให้เขายืนตากลมหนาวที่โถงทางเดิน—นี่คือสิ่งที่ครูที่เหมาะสมเขาทำกันเหรอคะ?!"
เฮ่อหมิงจูพูดจี้จุดตาย ทุกประโยคแทงใจดำครูยวีอย่างจัง
"กฎที่รู้กันภายใน" เหล่านั้นถูกเธอฉีกกระชากออกมาตีแผ่กลางแสงแดด ประเทศชาติโฆษณาชวนเชื่อมาตลอดหลายปีว่าคนงานนั้นมีเกียรติ คนงานคือพี่เบิ้ม และคนงานเองก็ภาคภูมิใจในฐานะนี้ เรียกได้ว่านี่คือ "ความถูกต้องทางการเมือง" ในยุคนั้นที่ใครก็ห้ามโต้แย้ง
แต่แสงสว่างมักมาพร้อมกับเงามืด มีคนที่เชื่อมั่นว่าแรงงานนั้นรุ่งโรจน์ที่สุด แต่ก็มีคนที่ยอมตกเป็นทาสของอำนาจ
ในยุคนั้นขาดแคลนสถาบันผลิตครู คุณภาพครูจึงปนเปกันไปหมด ผู้นำสถานรับเลี้ยงเด็กคิดว่าแค่เลี้ยงเด็ก ระดับการศึกษาไม่สำคัญเลยรับแม้กระทั่งแม่บ้านที่เรียนไม่จบประถมมาเป็นครู
แถมสถานรับเลี้ยงเด็กฝ่ายบริหารยังมีสวัสดิการดี บรรดาผู้ปกครองที่เป็นผู้นำก็ยอมควักกระเป๋าจ่ายเงินจ่ายของให้ลูกหลาน แค่ขยับมือนิดเดียวผลประโยชน์ก็ไหลมาเทมา
พวกเด็กเส้นที่ฝากฝังกันเข้ามาก็แย่งชิงกันจะเข้าที่นี่ คงไม่ได้มาเพื่อ "รับใช้ประชาชน" หรอก จะใช้คำว่า "หัวใจใฝ่รวย สองตาจ้องแต่อำนาจ" มาอธิบายยังดูถ่อมตัวไปเลย
ยิ่งไปกว่านั้น เมื่อสถานรับเลี้ยงเด็กแห่งนี้รับแต่ลูกหลานข้าราชการและผู้นำเหมือง ครูบางคนจึงรู้สึกว่าตัวเองสูงส่งกว่าคนอื่น เต็มไปด้วยความรู้สึกเหนือกว่า ดูถูกคนงานธรรมดา และยิ่งดูถูกเด็กน้อย "ลิงเหมือง" ที่เกิดในกองถ่านหินพวกนี้
ดังนั้น แม้ว่าผู้อำนวยการเหมืองคนเก่าจะเซ็นใบสั่งให้ส่งเฮ่อหมิงหัวเข้ามาเรียนด้วยตัวเอง แต่ก็ยังมีคนที่ไม่ชอบใจ "หัวมันเผา" ที่ปะปนเข้ามาในฝูง "ถั่วทองคำ" และหาทางกลั่นแกล้งเพื่อไล่ออกไปให้ได้
"ครูยวีคะ หนูเรียกคุณว่าครูเป็นครั้งสุดท้าย น้องชายหนูไม่ได้ทำอะไรผิด เขาเป็นเพียงเด็กตัวเล็กๆ ไม่ควรถูกปฏิบัติอย่างไม่เป็นธรรมแบบนี้จากคุณ"
เฮ่อหมิงจูพูดเน้นทีละคำ "กรุณาขอโทษน้องชายหนูด้วยค่ะ"
ขอโทษ?!
ต้องให้ครูขอโทษ "ลิงเหมือง" เนี่ยนะ?!
ฝันไปเถอะ!
ต่อหน้าเพื่อนร่วมงานมากมายที่มองอยู่ การต้องเสียหน้าครั้งใหญ่ขนาดนี้ทำให้ครูยวีโกรธจนตัวสั่นอยู่แล้ว ตอนนี้เธอแทบจะระเบิดออกมา
"จะให้ครูขอโทษนักเรียนเนี่ยนะ?!"
เธอชี้หน้าเฮ่อหมิงจู พ่นคำพูดหยาบคายออกมาอย่างขาดสติ "แกมีคนสั่งสอนไหม มีมารยาทบ้างหรือเปล่า! พูดจาไร้เหตุผลแบบนี้ได้ สมควรแล้วที่คนในบ้านแกตายโหงกันหมด!"
คำพูดนี้มันเกินไปมาก ใครๆ ก็รู้ว่าพ่อของบ้านเฮ่อคือวีรบุรุษที่เสียชีวิตในหน้าที่ เมื่อไม่นานมานี้เหมืองยังรณรงค์ให้คนงานทุกคนเอาเป็นแบบอย่าง
แถมแม่ของบ้านเฮ่อก็ยังเป็นตัวอย่างของคนที่สู้กับโรคมะเร็งเพื่อทำงานจนวินาทีสุดท้าย สำนักกิจการเหมืองยังจัดเรี่ยไรเงินให้เธอ และผู้นำยังไปเยี่ยมเยียนถึงเตียงคนไข้
พ่อแม่ตระกูลเฮ่อถูกยกย่องให้เป็นแม่แบบ ต่อให้ไม่ได้ประโยชน์ทางวัตถุมากมายแต่ก็ได้รับความเคารพจากผู้คน และมีชื่อเสียงที่ดีมากในเหมือง
แต่ครูยวีกลับพูดจาแบบนี้ นอกจากจะเป็นการดูหมิ่นผู้ล่วงลับแล้ว ยังเป็นการท้าทายมโนธรรมแห่งความยุติธรรมขั้นพื้นฐานของผู้คนอีกด้วย
ครูคนอื่นๆ ที่มุงดูอยู่เริ่มอยู่เฉยไม่ได้ ต่างพากันเข้ามาห้ามทัพ
"ครูยวี พูดแบบนั้นไม่ได้นะ..."
"ครูยวี จะไปถือสาอะไรกับเด็ก เขารู้เรื่องอะไรที่ไหนล่ะ"
"ครูยวี ใจเย็นๆ ก่อนนะ ใจเย็นๆ..."
ก็มีครูบางคนมาเกลี้ยกล่อมเฮ่อหมิงจูด้วยเหมือนกัน
"เธอพูดกับครูแบบนี้ได้ยังไง? รีบไปขอโทษครูยวีซะ!"
"น้องเธอกับเพื่อนตีกัน ครูยวีเขาก็แค่กลัวจะเกิดเรื่องเลยพูดแรงไปนิด แต่เจตนาเขาดีนะ"
"ครูยวีเขาทำเพื่อเธอนะ เธอยังเด็กยังไม่รู้ความ..."
เฮ่อหมิงจูไม่ไหวติง เธอจ้องไปที่ครูยวีเพียงคนเดียว น้ำเสียงของเธอเบาแต่คำพูดนั้นหนักอึ้ง
"เสียชีวิตในหน้าที่ แปลว่า 'สมควรตายโหง' งั้นเหรอคะ?"
"ชีวิตคนงานเหมืองในสายตาคุณมันไม่มีค่าขนาดนั้นเลยเหรอ?"
พอได้ยินประโยคนี้ ครูคนอื่นๆ สีหน้าเปลี่ยนไปทันที ในสำนักกิจการเหมืองมีคนงานเป็นหมื่น ครอบครัวคนงานร่วมแสนคน จะว่าไปบ้านไหนบ้างที่ไม่มีญาติพี่น้องเพื่อนฝูงเสียชีวิตจากอุบัติเหตุในเหมือง?
ยุคแรกระบบความปลอดภัยยังไม่ดี พอเกิดอุบัติเหตุใหญ่ขึ้นมาทีหนึ่ง ความสูญเสียมันมหาศาลจนเรียกได้ว่าคนทั้งเมืองต้องร่วมไว้อาลัย
น้ำทะลัก ดินถล่ม แก๊สรั่ว ระเบิด...
ภายใต้กองเพลิงที่ลุกโชนในเตาเผา มันซึมซับไปด้วยเลือดและหยาดเหงื่อของคนงานเหมืองทั้งนั้น
สิ่งที่ครูยวีดูหมิ่น ไม่ใช่แค่พ่อเฮ่อหมิงจู แต่คือคนงานเหมืองทุกคนที่ต่อสู้อยู่ในแนวหน้าของการขุดถ่านหิน
เมื่อถูกสวม "หมวกใบใหญ่" (การถูกยัดเยียดความผิดร้ายแรง) แบบนี้ ครูบางคนเริ่มมองครูยวีด้วยสายตาที่ไม่ค่อยดีแล้ว บางคนถึงกับถอยห่างออกมาอย่างระมัดระวัง
แต่ครูยวีโกรธจนหน้ามืดตามัวไปหมดแล้ว เธอไม่สังเกตเห็นเลยว่าบรรยากาศรอบตัวเปลี่ยนไป
เธอแผดเสียงด่ากราดเหมือนคนเสียสติ "ไม่ต้องเอาเรื่องเสียชีวิตในหน้าที่เฮงซวยนั่นมาข่มฉัน! พ่อแม่เดรัจฉานก็เกิดลูกเดรัจฉานออกมาสองตัว ไอ้พวกมีคนทำให้เกิดแต่ไม่มีคนสั่งสอน! จะให้ฉันขอโทษเหรอ แกคู่ควรเหรอ!"
"ฉันไม่กลัวที่จะให้พวกแกรู้นะ ฉันนี่แหละจะจัดการพวกแกไอ้พวกลิงเหมือง! แกจะทำอะไรฉันได้! พวก ลิงเหมืองไม่คู่ควรมาอยู่ที่สถานรับเลี้ยงเด็กฝ่ายบริหาร! พวกแกมีสิทธิ์อะไรมาอยู่สถานรับเลี้ยงเด็กเดียวกับลูกหลานท่านผู้นำ!"
จบตอนที่ 3