สวี่ต้าจวิ้นชะงักไปครู่หนึ่ง ความทรงจำที่ฝังอยู่ในร่างทำให้เขาเอ่ยต่อโดยไม่รู้ตัว “เมื่อรู้จักหยุด จึงจะมีความมั่นคง เมื่อมั่นคงแล้ว จึงอาจสงบ เมื่อสงบแล้ว จึงอาจร่มเย็น เมื่อร่มเย็นแล้ว จึงอาจใคร่ครวญได้ เมื่อใคร่ครวญแล้ว จึงอาจบรรลุผลได้”
อาจารย์ฟางกล่าวต่อ “ยากจนแต่ไม่ประจบมั่งมีแต่ไม่เย่อหยิ่ง เป็นเช่นไร?”
สวี่ต้าจวิ้นตอบว่า “ท่านปราชญ์กล่าวว่า: พอใช้ได้ แต่ยังไม่อาจเทียบกับผู้ที่ยากจนแล้วสุขใจ มั่งมีแล้วยังประพฤติตามขนบธรรมเนียมได้”
“จื่อลู่ถามถึงความเป็นคนสมบูรณ์?” นี่มัน...จาก ต้าเสวี่ย ข้ามไป หลุนอวี่ แล้วหรือ?
สวี่ต้าจวิ้นขบคิดครู่หนึ่ง “ท่านปราชญ์กล่าวว่า: หากมีปัญญาเหมือนจ้างอู่จ้ง มีความไม่โลภเหมือนกงชั่ว มีความกล้าเหมือนเปี้ยนจวงจื่อ…”
“คนทั้งหลายล้วนว่าข้าทำลายหอหมิงถัง จะทำลายจริงหรือ?” นี่ไม่ใช่ทั้ง ต้าเสวี่ย หรือ หลุนอวี่ นี่มันอะไรกัน? สวี่ต้าจวิ้นขมวดคิ้วแน่น พลางร้องในใจ แย่แล้ว! เขาค้นในความทรงจำกลับไม่พบเรื่องนี้เลย — ไม่เคยอ่านมาก่อน! ตอบได้เพียงสามข้อก็หมดหนทางเสียแล้วหรือ?
สวี่ต้าจวิ้นนิ่งเงียบไปครู่ใหญ่ แต่อาจารย์ฟางกลับไม่เร่งรัด เขายกถ้วยชาขึ้นดื่มอย่างสบาย พลางพูดคุยกับฟางฉางซวี่อยู่บ้างเป็นระยะ
ผ่านไปครู่หนึ่ง สวี่ต้าจวิ้นค้อมมือกล่าว “ท่านอาจารย์ ผู้เยาว์โง่เขลา ไม่ทราบคำตอบจริง ๆ ขอรับ” ที่พูดว่าศึกษาเพียง ต้าเสวี่ย กับ หลุนอวี่ ก็ดูจะไม่เกินเลยแม้แต่น้อย — ซื่อสัตย์เสียจริง
อาจารย์ฟางวางถ้วยชา มองสวี่ต้าจวิ้นอยู่ครู่หนึ่ง ก่อนหันไปยิ้มกับฟางฉางซวี่ “เด็กหนุ่มเพียงสิบสองปีเท่านั้น ถือว่าไม่เลวเลย”
ฟางฉางซวี่แย้มยิ้ม “ยังต้องให้พี่เจ็ดช่วยสั่งสอนให้มากหน่อยแล้ว”
พูดจบจึงหันมาทางสวี่ต้าจวิ้น “ลิ่วหลาง ยังไม่รีบคารวะอาจารย์อีกหรือ?”
สวี่ต้าจวิ้นชะงักไป แต่ก็เข้าใจในทันที เขารีบค้อมตัวลง ก้มศีรษะคำนับตามธรรมเนียม “ศิษย์สวี่ต้าจวิ้น ขอคารวะท่านอาจารย์ขอรับ!”
อาจารย์ฟางพยักหน้าเล็กน้อย แต่พูดกับฟางฉางซวี่ว่า “ของกำนัลตามธรรมเนียมการฝากศิษย์ ข้าไม่ขาดแม้แต่น้อยนะ”
ฟางฉางซวี่หัวเราะเบา ๆ “เป็นธรรมดาอยู่แล้ว พรุ่งนี้ลิ่วหลางมาเรียน ข้าจะให้เขานำมาด้วย”
ถึงแม้จะอาศัยเส้นสาย แต่ก็ถือว่าผ่านการทดสอบและทำตามธรรมเนียมจ่ายของกำนัล คนอื่นจะพูดอะไรได้อีก?
“เช่นนั้น ข้าจะพาเขากลับก่อน ท่านพี่เจ็ดคงยังมีธุระ ข้าจะไม่รบกวนแล้ว” ฟางฉางซวี่พูดพร้อมจะพาสวี่ต้าจวิ้นล่ำลาออกไป เพราะยังต้องไปว่าราชการที่ศาลเมือง
แต่อาจารย์ฟางกลับเอ่ยขึ้น “จะวันนี้หรือพรุ่งนี้ก็ไม่ต่างกัน ไหน ๆ ก็มาถึงแล้ว ก็ให้เขาไปนั่งที่ห้องเรียนก่อนเถิด” ฟางฉางซวี่ได้ฟังก็หัวเราะเบา ๆ ตบไหล่หลานชายให้เขาอยู่ต่อ ส่วนตนก็ลุกออกไปก่อน
สวี่ต้าจวิ้นเองก็ไม่คาดคิด วันนี้เพียงตั้งใจมาคารวะอาจารย์ กลับถูกรับเข้าเป็นศิษย์เสียเฉย ๆ และยังต้องเข้าชั้นเรียนทันทีอีกด้วย ฟางอวี้ซิงเคยเล่าว่า สำนักศึกษาตระกูลฟางนั้น ตลอดทั้งปีจะหยุดยาวเพียงช่วงปีใหม่เท่านั้น นอกนั้นนอกจากวันเทศกาลใหญ่แล้ว ก็หยุดได้แค่เดือนละสองวัน ไม่เหมือนโรงเรียนในตัวอำเภอที่มีทั้งวันหยุดเก็บเกี่ยว หยุดหน้าร้อน หยุดพักร้อนสารพัด — ที่นี่ไม่มีทางได้พักแน่แท้
เขาถอนใจในใจ อิสรภาพของข้า…ไม่มีอีกแล้ว! สำนักศึกษาตั้งอยู่ด้านหน้าของเรือนตระกูลฟาง ส่วนเรือนพักอาศัยอยู่ด้านหลัง จากห้องรับแขกไปยังห้องเรียน ต้องผ่านระเบียงยาวทอดตรงไปข้างใน อาจารย์ฟางเดินนำอยู่ข้างหน้า มือไขว้หลัง เดินอย่างสงบนิ่งไม่เร่งรีบ
สวี่ต้าจวิ้นเดินตามหลัง คอยเหลือบมองรอบ ๆ ด้วยความอยากรู้อยากเห็น อยู่ ๆ อาจารย์ฟางก็หยุดเดิน สวี่ต้าจวิ้นชะงักแทบชนหลัง รีบถอยหลังสองก้าว ก้มหน้าอย่างสำรวม
เขารู้สึกถึงสายตาที่ทอดลงมาจากเบื้องบน ไม่นานนักเสียงทุ้มหนักก็ดังขึ้น “เมื่อเข้าสำนักแล้ว ต้องถือการศึกษาเป็นสิ่งสำคัญที่สุด ผู้ศึกษาหนังสือต้องจำไว้ให้ขึ้นใจ ว่าจิตต้องสงบ”
สวี่ต้าจวิ้นถึงกับสะดุ้งเฮือก ความคิดฟุ้งซ่านทั้งหมดหายไปทันที รีบค้อมมือกล่าว “ศิษย์จะจดจำคำสอนของท่านอาจารย์ไว้ให้ขึ้นใจขอรับ”
สวี่ต้าจวิ้นเดินตามอาจารย์ฟางผ่านระเบียงเข้าไปจนถึงห้องเรียนกว้างและสว่าง ทันทีที่ก้าวเข้าไป สายตากว่ายี่สิบคู่ก็หันมาจ้องพร้อมกัน ถูกคนมองพร้อมกันเช่นนี้ เขาพลันนึกถึงอดีตชาติ ตอนย้ายโรงเรียนใหม่วันแรกก็เป็นเช่นนี้ไม่ผิดเพี้ยน — ดูท่าไม่ว่าจะยุคไหน เด็กใหม่ก็ยังเป็นจุดสนใจเสมอ เขากวาดตามองรอบห้อง เห็นฟางอวี้ซิงส่งสายตายินดีมาให้ คล้ายจะบอกว่า เห็นหรือไม่ ข้ารู้ว่าเจ้าต้องสอบผ่านแน่! นอกจากนี้ยังมีสามใบหน้าที่เขาจำได้ดี
เสียงเคาะไม้ดัง “ปั้ก!” บนโต๊ะสอน ทำให้ศีรษะของนักเรียนทั้งยี่สิบกว่าคนก้มกลับไปยังตำราอีกครั้ง
“แนะนำตัวเสียหน่อย” อาจารย์ฟางกล่าวขึ้นเรียบ ๆ
เด็กใหม่เมื่อเข้าสำนัก ย่อมต้องแนะนำตัว สวี่ต้าจวิ้นครุ่นคิดอยู่ชั่วอึดใจ ก่อนจะพูดขึ้นเสียงชัด
“ข้านามว่าสวี่ต้าจวิ้น บ้านอยู่หมู่บ้านเสี่ยวเหอ เมืองเจียงหยาง มณฑลชิงโจว อายุสิบสอง ยังไม่ถึงวัยปักผม ยังมิได้ตั้งชื่อรองและมิได้มีภรรยา เพิ่งมาถึง ขอฝากเนื้อฝากตัวกับสหายร่วมชั้นทุกท่าน”
อาจารย์ฟางหันมามองเล็กน้อย คำกล่าวแนะนำตัวของเขาแปลกหูนัก นักเรียนที่ก้มหน้าอยู่ต่างพากันเงยหน้าขึ้นมามองอีกครั้ง เด็กหนุ่มร่างไม่สูงนัก มีเนื้อหนังพอสม ไม่ซูบผอม สวมเสื้อผ้าฝ้ายหยาบธรรมดา แต่ยืนตัวตรง หน้าตาแจ่มใส ดวงตาสุกสว่าง ไม่เห็นแววขลาดเขินเหมือนเด็กชนบททั่วไป
เผิงรุ่ยหยวนกับหม่าอวี่หลินที่นั่งด้านล่างเบิกตากว้าง — เจ้าหนุ่มบนภูเขานี่ ถึงกับเข้ามาได้จริง ๆ หรือ! ไม่แปลกเลยที่เมื่อวานกล้าพูดจาเช่นนั้นในงานประชันกลอน ฟางฉงอวิ๋นก็รู้สึกแปลกใจเล็กน้อย
เมื่อวานเขาได้ยินท่านปู่พูดว่า เด็กคนนี้เป็น หลานชายของภรรยาท่านอาเก้า ด้วยความเกี่ยวดองเช่นนี้ ท่านปู่จึงยอมให้มาทดสอบดูสักหน่อย เขาเองก็ไม่แปลกใจนัก คิดถึงบทกลอนเมื่อวานแล้วก็เข้าใจได้ ว่าเจ้าหนุ่มผู้นี้มีพรสวรรค์แท้จริง ฟางฉงอวิ๋นมองสวี่ต้าจวิ้นอย่างพินิจ แล้วค่อย ๆ ยกคิ้วขึ้น
คนผู้นี้ น่าสนใจจริง ๆ อาจารย์ฟางไม่ได้พูดคำปราศรัยใดให้เด็กใหม่หรือสั่งให้เพื่อนเก่าดูแลกันเหมือนในสำนักทั่วไป เพียงชี้ไปยังที่นั่งหนึ่งให้สวี่ต้าจวิ้นไปนั่ง แล้วเริ่มสอนต่อทันที