อย่าเข้าใจผิดว่าการอาศัยอยู่ใน "คอมมูน" จะได้กินข้าวหลวง กันหมดทุกคนนะ ผิดถนัดเลย คนที่อาศัยอยู่ในคอมมูนชิงเหอตอนนี้ ร้อยละเก้าสิบเก้ายังเป็นชาวนา เพราะในคอมมูนชิงเหอตอนนี้ มีโรงงานทอผ้าขนสัตว์เพียงแห่งเดียว ซึ่งพนักงานในโรงงานพวกนั้นเขาจะพักอยู่ในหอพักพนักงานขนาดใหญ่
นอกจากพนักงานพวกนี้แล้ว ก็มีเพียงคนกลุ่มน้อยที่ทำงานในหน่วยงานของคอมมูนเท่านั้นที่จะได้เงินเดือนและได้กินข้าวหลวง ส่วนที่เหลือส่วนใหญ่ยังต้องกิน "ข้าวหม้อใหญ่" (ระบบนารวม)
บนท้องถนนคนบางตามาก แทบจะมองไม่เห็นใครเลย ก็แน่ละ ตอนนี้อยู่ในช่วงปีแห่งความยากลำบาก นอกจากคนที่ต้องไปทำงานแล้ว ทุกคนต่างก็พยายามลดการออกนอกบ้านให้ได้มากที่สุด
เพราะการขยับตัวคือการเผาผลาญพลังงาน จะทำให้หิวได้ง่ายขึ้น สู้นอนอยู่บ้านเฉยๆ ไม่ไปไหนจะดีกว่า แถมเวลาหลับไปแล้วก็จะไม่รู้สึกหิวด้วย
ฤดูกาลนี้งานในไร่นาก็ไม่มีแล้ว พืชพรรณในนาก็เพิ่งจะเริ่มงอกเงย กว่าจะถึงเวลาเก็บเกี่ยวก็ยังต้องรออีกหลายเดือน
ฟางหยวนไม่เข้าใจเลยว่าทำไมถึงมีคนอพยพหนีภัยมาที่เมืองหลวงเยอะขนาดนี้ เพราะเขารู้ดีว่าต่อให้เป็นที่นี่ ชีวิตก็ไม่ได้สวยหรูนักหรอก เรียกได้ว่าแค่ดีกว่าที่อื่นเพียง "นิดเดียว" เท่านั้น
ถนนหนทางช่างเงียบเหงา แถมแทบไม่มีร้านรวงเลย ฟางหยวนเดินมาเกือบกิโลเมตร ถึงได้เห็น "สหกรณ์การค้า" เปิดอยู่เพียงแห่งเดียว ฟางหยวนไม่ได้เข้าไปข้างใน ไม่ใช่ว่าเขาไม่อยากเข้านะ แต่เข้าไม่ได้ สภาพภายนอกของเขาตอนนี้ ดูยังไงก็คือ "ไอ้หนูขอทาน" ชัดๆ เสื้อผ้าเก่ากะรุ่งกะริ่งที่มีรอยปะเต็มไปหมดน่ะไม่เท่าไหร่หรอก แต่ที่สำคัญคือมันสกปรกมอมแมมเหมือนไม่ได้ซักมาหลายเดือน
อย่าว่าแต่คนอื่นเลย ขนาดฟางหยวนเองยังมองว่าตัวเองเป็นขอทาน แต่ก็นี่แหละคือสิ่งที่เขาต้องการ เพราะมีแค่สภาพแบบนี้เท่านั้นเขาถึงจะใช้ชีวิตรอดอยู่ได้โดยไม่เป็นจุดสนใจ
ถ้าเขาแต่งตัวสะอาดสะอ้านแต่ดันมาด้อมๆ มองๆ แถวนี้ ต่อให้พยายามซ่อนตัวยังไงก็คงไร้ผล
ถึงจะไม่ได้เข้าไป แต่ฟางหยวนก็พอจะเดาได้ว่าในสหกรณ์มีของขายน้อยมาก นอกจากธัญพืชไม่กี่อย่าง ก็คงมีแค่ของใช้จำเป็นในชีวิตประจำวัน อย่างเช่น บุหรี่ เหล้า น้ำตาล ชา น้ำมัน เกลือ ซีอิ๊ว หรือน้ำส้มสายชู แต่ถึงจะมีของพวกนี้ คนที่จะซื้อก็มีน้อยมาก เพราะการจะซื้อของเหล่านี้ต้องใช้ "คูปอง" ถ้าไม่มีคูปองเขาก็ไม่ขายให้คุณหรอก ถ้าเป็นในตัวเมืองอาจจะพอหาได้ง่ายหน่อย แต่ที่นี่คือชิงเหอ
เดินต่อไปอีกนิด ฟางหยวนก็เห็น "สถานีผัก" ผักที่วางขายมีแค่สามอย่าง คือ หัวไชเท้า, ผักกาดขาว และ 'ล่าเกอตา' (หัวผักกาดป่า) ที่เอาไว้ทำผักดองนั่นเอง ก็นะ ฤดูกาลนี้มีแค่ผักพวกนี้แหละ ถึงจะมีผักอย่างอื่นก็คงไม่หลุดมาถึงที่นี่ คาดว่าในตัวเมืองน่าจะมีผักชนิดอื่นบ้าง
ถัดจากสถานีผักไปไม่กี่ก้าวก็คือ "สถานีเนื้อ" มีชายวัยกลางคนคนหนึ่งนั่งสูบบุหรี่อยู่ข้างในเพียงลำพัง โดยที่ไม่มีลูกค้าเลยแม้แต่คนเดียว ส่วนบนเขียงเนื้อ มีเนื้อหมูอยู่เพียงชิ้นเดียวที่ดูท่าทางใกล้จะแห้งกรังเต็มที และที่สำคัญ เนื้อชิ้นนั้นหนักไม่ถึงสามจิน (1.5 กก.) ด้วยซ้ำ
เขาเดินไปจนสุดถนนทางทิศตะวันออก แต่ก็ไม่พบร้านค้าอื่นอีกเลย ตอนแรกฟางหยวนกะว่าจะเดินสำรวจข้างนอกทั้งวัน แต่พอเห็นสภาพแบบนี้เขาก็ตัดสินใจเดินกลับทันที อย่างแรกคือมันไม่มีอะไรน่าสำรวจจริงๆ อย่างที่สองคือเขาเดินมาจนทั่วแล้ว ถึงจะยังมีบางจุดที่ไม่ได้ไปแต่มันก็ไม่จำเป็นแล้ว เพราะเขารู้แน่ชัดแล้วว่าที่นี่คือที่ไหน
สิ่งที่ต้องทำด่วนที่สุดในตอนนี้คือ จัดการ "รัง" ของเขาให้เรียบร้อย เพื่อขจัดความกังวลเรื่องที่อยู่อาศัย แล้วค่อยมาดูว่าต้องทำอะไรต่อไป เมื่อกลับมาถึง ฟางหยวนมองซ้ายมองขวาจนแน่ใจว่าไม่มีคน จึงเปิดฝาหลุมเก็บผักแล้วมุดลงไป
ตลอดครึ่งเดือนต่อมา ฟางหยวนลงมือทำอะไรหลายอย่างมาก เริ่มต้นจากการก่อเตาไฟในหลุมเก็บผัก
ความจริงมันก็ไม่จำเป็นหรอก เพราะเขาไม่มีหม้อ มีแค่ปิ่นโตไม่กี่ใบ แต่ถ้าไม่ก่อเตา เขาก็จะไม่สามารถ "ระบายควัน" ออกไปข้างนอกได้ เขาขุดทางระบายควันเลียบไปตามผนังหลุมเก็บผัก แล้วใช้ดินเหนียวพอกปิดทับไว้อย่างดี จนได้ท่อระบายควันที่สมบูรณ์
แต่อย่าคิดว่าทำแค่นี้จะพอนะ นี่แค่ส่วนในหลุมเท่านั้น ฟางหยวนต้องขุดทางระบายควันออกไปให้ไกลจากหลุมเก็บผักกว่าสิบเมตร โดยไปโผล่ที่ดงต้นอ้อ
เขาจึงต้องขุดร่องบนพื้นดินข้างนอกด้วย แต่ขั้นตอนนี้ค่อนข้างง่าย เขาขุดร่องแล้วใช้เศษอิฐหักๆ มาปิดทับไว้ด้านบน จากนั้นก็เอาดินฝังกลบอีกที เพียงเท่านี้ ทางระบายควันก็เสร็จสมบูรณ์ ตอนนี้เวลาฟางหยวนจุดไฟทำครัวในหลุม ควันก็จะไปลอยออกที่ดงต้นอ้อแทน
แน่นอนว่าถ้าไม่มีควันเลยจะดีที่สุด ซึ่งเรื่องนี้อยู่ที่เทคนิคการคุมไฟ ถ้าปล่อยให้ฟืนไหม้จนหมดจด ควันก็จะแทบไม่มีเลย ถ้าเผาไหม้ไม่สมบูรณ์ควันถึงจะออกมาเยอะ ฟางหยวนเข้าใจหลักการนี้ดี ดังนั้นเวลาเขาทำอาหารจึงแทบจะไม่มีควันลอยออกมาให้เห็นเลย
ในขณะเดียวกัน ช่องระบายอากาศแบบกันฝนก็ทำเสร็จแล้ว โดยเขาทำ "ร่ม" บังไว้บนช่องระบายอากาศ และพรางตาไว้อย่างแนบเนียน ถ้าไม่ใช่ตัวเขาเองเป็นคนหา ก็คงไม่มีใครหาเจอแน่นอน
หลังจากจัดการเรื่องรังเสร็จ ฟางหยวนหยิบกระสอบป่านมาใบหนึ่ง เจาะรูที่ก้นกระสอบ และเจาะรูที่ด้านข้างทั้งสองฝั่ง
เขาถอดเสื้อผ้าออก แล้วเอากระสอบป่านสวมทับตัว โดยให้หัวลอดรูที่ก้นกระสอบ และแขนทั้งสองข้างลอดรูที่เจาะไว้ด้านข้าง ตัวฟางหยวนเล็กเกินไปแต่กระสอบป่านมันใหญ่มาก เขาจึงต้องทบส่วนที่เกินไว้ตามตัว ซึ่งข้อดีคือมันช่วยเพิ่มความหนาให้อบอุ่นขึ้น แล้วเอาเชือกฟางที่ถักไว้มามัดรอบเอว
ด้วยวิธีนี้ ฟางหยวนจึงมี "ชุดสำรอง" เพิ่มขึ้นมาหนึ่งชุด แม้ว่าความสูงของเขาจะไม่พ้นขอบกระสอบ แม้จะรวมหัวแล้วก็ตาม เขาเลยต้องถกส่วนปลายขึ้นมาเหน็บไว้ที่เอว ดูแล้วพิลึกกึกกือไม่เบา
แต่สำหรับฟางหยวน เรื่องพวกนี้ไม่ใช่ประเด็น แม้ชาติก่อนเขาจะไม่เคยลำบากขนาดนี้ แต่เขาก็ไม่ใช่คนเหยียบขี้ไก่ไม่ฝ่อ นั่นคือเหตุผลที่เขาปรับตัวได้ไวมาก ที่ฟางหยวนยอมใส่กระสอบป่านแบบนี้ เพราะเขาอยากจะเอาเสื้อผ้าชุดเดิมไปซักเสียหน่อย ไม่อย่างนั้นกลิ่นมันจะรุนแรงเกินไป เขาพร้อมรับได้ทุกอย่างยกเว้นเรื่องกลิ่นตัวที่เหม็นเกินทน
พอออกจากหลุม ฟางหยวนก็หอบเสื้อผ้าไปที่ดงต้นอ้อ แน่นอนว่าเขาเลือกจุดที่อยู่ไกลจากที่พักของเขามากหน่อย
เพราะเขาต้องกินน้ำจากดงต้นอ้อทุกวัน ไปซักไกลหน่อย อย่างน้อยในทางจิตวิทยามันก็ช่วยให้เขาสบายใจเวลาดื่มน้ำ
ไม่มีผงซักฟอก ไม่มีสบู่ นี่แหละคือการ "ซักแห้ง" ขยี้ด้วยมือเปล่า ที่เขาพูดถึงกัน!
ขยี้อยู่นาน ฟางหยวนก็พบว่ามันไม่ได้ผลเลย เขาเลยหาหินก้อนหนึ่งริมดงต้นอ้อ แล้วหาไม้ฟืนมาท่อนหนึ่ง เริ่มลงมือ "ทุบ" ผ้าทันที
จะว่าไปวิธีนี้ดีกว่าขยี้ด้วยมือเยอะเลย ทุบลงไปทีหนึ่ง น้ำดำๆ ก็ไหลออกมาจากผ้าทีหนึ่ง แต่ฟางหยวนก็รู้ดีว่าทุบแรงเกินไปไม่ได้ ไม่อย่างนั้นผ้าจะขาดเอา เขามีเสื้อผ้าอยู่ชุดเดียว ถ้าขาดขึ้นมาบอกเลยว่าไม่มีที่ให้หาปะแน่นอน
ผ่านไปครึ่งชั่วโมง เมื่อรู้สึกว่าสะอาดพอใช้ได้ เขาก็ล้างน้ำเปล่าอีกหลายๆ รอบ ก่อนจะหอบเสื้อผ้ากลับมา หาไม้มาพาดเพื่อตากผ้าไว้
อากาศในเมืองหลวงช่วงเดือนพฤศจิกายนหนาวมากแล้ว แต่วันนี้อากาศดี มีแสงแดดส่องลงมาที่ตัวทำให้รู้สึกอุ่นขึ้นบ้าง
ดูเหมือนว่าอากาศจะไม่เคยแย่เลย ตั้งแต่ฟางหยวนมาอยู่ที่นี่ได้ครึ่งเดือนกว่าๆ ไม่เคยเจอวันฟ้าหลัวเลยสักวันเดียว
ไม่ใช่เพราะยุคนั้นคนพกร่มน้อยนะ แต่เพราะยุคนี้ไม่มี "ฝุ่นควันมลพิษ" ต่างหาก ในโลกอนาคต บางวันที่แดดเปรี้ยงแต่ดูเหมือนฟ้าครึ้ม ก็เพราะแสงแดดถูกมลพิษบดบังเอาไว้
พอตากผ้าเสร็จ ฟางหยวนก็มุดเข้าหลุมเก็บผักทันที เพราะข้างนอกมันหนาว! มีแค่ในหลุมเท่านั้นที่อุ่นสบาย
ต่อให้ข้างนอกจะมีแดด แต่ก็สู้ความอุ่นในหลุมไม่ได้อยู่ดี
เช้าวันต่อมา ฟางหยวนเดินออกจากหลุมด้วยสภาพที่ดูดีขึ้นผิดหูผิดตา เขาไม่เพียงแต่ใส่เสื้อผ้าที่ซักสะอาดแล้ว แต่ยังมัดรวบผมไว้ข้างหลังด้วย ไม่รู้ว่าเจ้าของร่างเดิมไม่ได้ตัดผมมานานแค่ไหนแล้ว ผมยาวจนถักเปียได้เลยทีเดียว แน่นอนว่าฟางหยวนไม่ถักเปียหรอก เขาแค่รวบเป็นหางม้าไว้
ภารกิจแรกของฟางหยวนวันนี้คือ "ไปตัดผม" ผมยาวนี่มันน่ารำคาญจริงๆ แถมดูแลยาก โดยเฉพาะเวลากินข้าว ผมชอบตกลงมาพะรุงพะรัง บนถนนมีร้านตัดผมอยู่ร้านหนึ่ง อยู่ช่วงกลางซอยพอดี และการตัดผมก็ไม่ต้องใช้คูปอง แถมราคายังถูกมากด้วย
เมื่อกลับมาถึงถนนใหญ่อีกครั้ง ฟางหยวนรู้สึกเบาสบายตัว แม้เสื้อผ้าที่ใส่จะมีรอยปะซ้อนรอยปะ แต่มันสะอาดสะอ้าน ใครเห็นเข้าก็คงไม่มองว่าเขาเป็นขอทานอีกต่อไป เพราะในยุคสมัยนี้ การใส่เสื้อผ้าปะชุนเป็นเรื่องปกติธรรมดามาก หลายคนยังไม่มีเสื้อผ้าดีๆ แบบนี้ใส่ด้วยซ้ำ ในชนบท บางครอบครัวมีกางเกงตัวเดียวแบ่งกันใส่ทั้งบ้าน ใครจะออกจากบ้านถึงจะได้ใส่ ถ้าไม่ออกไปไหนก็นอนซุกอยู่ในผ้าห่ม
ฟางหยวนมีชุดใส่ครบเซ็ตแบบนี้ถือว่าดีมากแล้ว เพียงแต่ดูจะบางไปนิดหน่อยสำหรับหน้าหนาว
ในร้านตัดผมมีชายชราอายุห้าสิบกว่าคนหนึ่งนั่งอยู่ ไม่ต้องบอกก็รู้ว่านี่แหละคือช่างตัดผม
เมื่อเห็นฟางหยวนเดินเข้ามา ชายชราก็ลุกขึ้นถามว่า "ตัดผมรึ?"
"ครับ!" ฟางหยวนพยักหน้า
"5 เฟินนะ" ช่างคงเห็นว่าเขาเป็นเด็ก กลัวจะไม่มีเงินเลยรีบแจ้งราคาก่อน
ฟางหยวนรีบล้วงเงิน 1 เหมา (10 เฟิน) ส่งให้ เพราะเงินที่เขาถืออยู่ใบที่เล็กที่สุดคือ 1 เหมานั่นเอง
ชายชรารับเงินไปแล้วทอนเงินให้ฟางหยวน 5 เฟิน ก่อนจะบอกว่า "นั่งลงสิ"
พอฟางหยวนนั่งลง ช่างก็หยิบปัตตาเลี่ยนขึ้นมาถามว่า "เอาสั้นแค่ไหน?"
ยุคนี้ไม่มีทรงผมแฟชั่นอะไรหรอก ช่างจะไม่ถามหรอกว่าจะเอาทรงอะไร เขาจะถามแค่ว่าจะเหลือผมไว้กี่นิ้ว
แต่ฟางหยวนมาจากโลกอนาคตนะ! จะให้เขาตัดทรงหัวเห็ดเด๋อๆ แบบเด็กยุคนี้ เขาคงทำใจลำบาก เลยบอกช่างไปว่า "ด้านข้างกับด้านหลังตัดให้สั้นหน่อยครับ ส่วนข้างบนเหลือไว้ให้ยาวนิดนึง"
ความจริงสิ่งที่ฟางหยวนพูดก็คือทรง "รองทรงสั้น" ในอนาคตนั่นเอง แต่คำขอเล็กๆ น้อยๆ นี้กลับทำให้ช่างขมวดคิ้ว
สงสัยคงไม่เคยตัดทรงนี้มาก่อนละมั้ง ฟางหยวนเลยต้องบอกว่า "ท่าน ตัดไปก่อนครับ เดี๋ยวผมจะคอยบอกเป็นระยะๆ"
คำว่า "ท่าน" เป็นคำสุภาพที่คนเมืองหลวงต้องใช้ให้ติดปาก ในเมื่อฟางหยวนตั้งใจจะอยู่ที่นี่ถาวร เขาก็ต้องสร้างนิสัยนี้ให้ติดตัวไว้
"ได้!" ช่างพยักหน้าแล้วเริ่มลงมือตัดให้ฟางหยวน
ภายใต้การชี้แนะอย่างละเอียดของฟางหยวน ในที่สุดช่างก็ตัดทรงรองทรงสั้นออกมาจนได้ แม้จะดูไม่เพอร์เฟกต์นักแต่ก็ไม่เลวเลยทีเดียว แสดงว่าฝีมือช่างคนนี้ใช้ได้เลย
หลังตัดเสร็จ ช่างยังใจดีเอาน้ำอุ่นมาล้างหัวให้เขาด้วย โดยมีค่าตอบแทนคือเศษผมที่ตัดออกมานั่นแหละที่ช่างเก็บรวบรวมเอาไว้...
________________________________________
จบตอนที่ 4