เมื่อห้าปีก่อน หลีชิงจื้อยังมีระยะห่างกับคนในหมู่บ้านอยู่ไม่น้อย แม้เขาจะไม่ได้แสดงออก แต่ชาวบ้านต่างก็สัมผัสได้ แต่หลีชิงจื้อในตอนนี้ไม่เหมือนเดิมอีกแล้ว ไม่ว่าจะเป็นสายตาที่มองพวกเขา หรือคำพูดที่เอ่ยออกมา...ต่างทำให้รู้ว่า หลีชิงจื้อชอบพวกเขาจากใจจริง! ระหว่างพูดคุย หลีชิงจื้อยังเล่าเรื่องราวภายนอกให้ทุกคนฟังบ้าง เช่น ชาวเมืองใช้ชีวิตกันอย่างไร...เรื่องเหล่านั้นล้วนเป็นสิ่งที่พวกเขาไม่เคยได้ยินมาก่อน! แม้พวกเขาจะเคยไปอำเภอฉงเฉิง แต่เมื่อไปถึงก็ไม่กล้าชำเลืองมองไปทั่ว ได้แต่ไปยังสถานที่ที่คุ้นเคยเพียงไม่กี่แห่ง หลายเรื่องจึงไม่รู้เลย ในบรรดาพวกเขา บางคนไม่ได้ไปอำเภอฉงเฉิงมาสิบกว่าปี หรือยี่สิบกว่าปีแล้ว ครั้งสุดท้ายที่ไปยังเป็นตอนหนุ่มสาว
ระหว่างที่ทั้งสองฝ่ายกำลังพูดคุยกันอย่างออกรส ก็มีเรือลำหนึ่งพายเข้ามาแล้วจอดเทียบท่าน้ำ
“เหล่าเหยาคนพายเรือกลับมาแล้ว!” มีผู้หนึ่งร้องขึ้น
หลีชิงจื้อมองไป ก็เห็นเหยาเจิ้นฟู่กับบิดาของเขา บิดาของเหยาเจิ้นฟู่พายเรือมานานกว่ายี่สิบปีแล้ว คนในหมู่บ้านจึงเรียกเขาว่าเหล่าเหยาคนพายเรือมาตลอด บุรุษในหมู่บ้านแห่งนี้ เมื่อเทียบกับผู้คนในยุคหลังแล้ว ล้วนมีรูปร่างค่อนข้างเตี้ย หลีชิงจื้อจึงนับว่าสูงที่สุดในหมู่บ้านแล้ว แต่เหล่าเหยาคนพายเรือกลับเตี้ยกว่าคนทั่วไปเล็กน้อย ส่วนสูงมีเพียงราวหนึ่งเมตรหกสิบ ทว่าหัวไหล่ของเขากว้าง แขนทั้งสองข้างใหญ่และแข็งแรง เพียงมองก็รู้ว่ามีพละกำลังไม่น้อย
ก็คงเป็นเช่นนั้น เขาพายเรืออยู่ทุกเมื่อเชื่อวัน แขนย่อมไม่มีทางไร้เรี่ยวแรง
เหล่าเหยาคนพายเรือสวมเสื้อแขนกุดผ่าหน้าติดกระดุมแบบไขว้ตัวหนึ่ง หลวมโคร่งห้อยอยู่บนตัว ท่อนล่างสวมกางเกงขาสั้นยาวถึงเข่า การแต่งกายไม่ต่างจากบุรุษคนอื่นในหมู่บ้านนัก แต่เหยาเจิ้นฟู่ที่ยืนอยู่ข้างกายกลับแตกต่างออกไป เขาสวมหลานซานที่บัณฑิตนิยมสวม เพียงมองก็รู้สึกร้อนแทน
เขาก็ร้อนจริง ๆ ผ้าโพกศีรษะทรงสี่เหลี่ยมบนศีรษะเปียกชุ่มไปด้วยเหงื่อ ใบหน้ามันเยิ้มเต็มไปด้วยหยาดเหงื่อ
เหยาเจิ้นฟู่เตี้ยกว่าเหล่าเหยาคนพายเรือเสียอีก รูปร่างก็อ้วนกว่าเล็กน้อย เขาใช้แขนเสื้อปิดจมูกและปากไว้ตลอด พอเรือเทียบท่าก็กระโดดลงจากเรือทันที พลางบ่นอย่างไม่พอใจ “ท่านพ่อ เรือของท่านเหม็นเกินไปแล้ว ล้างเสียหน่อยไม่ได้หรือ?”
เหล่าเหยาคนพายเรือทำหน้าอับจน “พ่อล้างแล้ว”
เหยาเจิ้นฟู่กล่าวว่า “ถ้าเช่นนั้นก็คงล้างไม่สะอาด...พรุ่งนี้ข้าจะนั่งเรือของคนอื่นกลับดีกว่า”
“นั่งเรือคนอื่นต้องเสียเงิน” เหล่าเหยาคนพายเรือกล่าว
“ก็แค่หนึ่งหรือสองเหวินเท่านั้น” เหยาเจิ้นฟู่ไม่ใส่ใจ ทั้งยังบ่นเหล่าเหยาคนพายเรือต่อ “ต่อไปงานขนเหรินจงหวงเช่นนี้ ท่านพ่ออย่ารับอีกเลย”
เหล่าเหยาคนพายเรือไม่ตอบ คนทำอาชีพนี้ หากเลือกงานว่าจะรับหรือไม่รับ ภายหน้าจะยังมีผู้ใดมาว่าจ้างเรือของพวกเขาอีก? ที่สำคัญคือเขาต้องการเงิน
รายได้ของเขานับว่าสูงกว่าคนส่วนใหญ่ในหมู่บ้าน แม้แต่จำนวนที่บอกกับคนอื่นก็ยังน้อยกว่าความเป็นจริงเล็กน้อย แต่รายจ่ายในบ้านก็ยังตึงมืออยู่ดี เพราะเขาส่งเสียบุตรชายคนหนึ่งให้เล่าเรียนหนังสือ
เหยาเจิ้นฟู่ไปเรียนที่สำนักศึกษาเอกชนในอำเภอฉงเฉิง แม้อาจารย์ซิ่วไฉจะเก็บค่าเล่าเรียนไม่แพงนัก แต่ค่าหนังสือ ค่าพู่กัน และค่ากระดาษ ล้วนต้องใช้เงิน
หนังสือบางเฉียบที่มีไม่กี่แผ่นก็ยังมีราคาหลายสิบเหวิน ส่วนหนังสือที่หนากว่านั้นก็มีราคาหลายร้อยเหวิน อีกทั้งกระดาษกับหมึกก็ใช่ว่าจะราคาถูก...บ้านของพวกเขาจึงแทบไม่มีเงินเก็บเลย
ตอนนั้นที่เขาขายที่ดินผืนหนึ่งของบ้านให้หลีชิงจื้อสร้างบ้าน ก็เพราะเห็นว่าเหยาเจิ้นฟู่กำลังจะแต่งงาน แต่ในบ้านกลับไม่มีเงินนัก
ที่จริงเหยาเจิ้นฟู่อายุยี่สิบสองปีแล้ว ทั้งยังเป็นพ่อคนแล้ว ตามเหตุผลก็ควรหางานทำมาช่วยแบ่งเบาภาระของครอบครัว แต่เหยาเจิ้นฟู่อยากสอบเป็นซิ่วไฉ...
เหล่าเหยาคนพายเรือจอดเรือเงียบ ๆ เหยาเจิ้นฟู่ยืนจัดเสื้อผ้าอยู่บนขั้นบันไดหิน ก่อนเชิดหน้าก้าวขึ้นไป แล้วก็เห็นหลีชิงจื้อที่ลุกขึ้นยืนพอดี
หลีชิงจื้อสูงกว่าเขาซึ่งสูงไม่ถึงหนึ่งเมตรหกสิบอยู่หนึ่งศีรษะ เขาจึงต้องเงยหน้ามอง
“หลีชิงจื้อ?” เหยาเจิ้นฟู่ลังเลอยู่ครู่หนึ่ง ก่อนจะเรียกชื่อหลีชิงจื้อออกมา
เขารู้ว่าหลีชิงจื้อกลับมาแล้ว แต่ยังไม่เคยพบหน้ากัน แม้แต่เมื่อห้าปีก่อน เขากับหลีชิงจื้อก็ไม่ได้สนิทกัน
ประการหนึ่ง เขาออกจากบ้านแต่เช้าและกลับค่ำทุกวันเพื่อไปเรียนในอำเภอฉงเฉิง อีกประการหนึ่ง...รูปลักษณ์ของหลีชิงจื้อแตกต่างจากเขามาก เขาไม่อยากยืนอยู่ข้างหลีชิงจื้อ
ในเวลานั้น คนทั้งหมู่บ้านต่างพูดว่าหลีชิงจื้อหน้าตาดี อีกทั้งยังกล่าวว่าวิชาความรู้ของหลีชิงจื้อต้องดีกว่าเขาแน่ ทำให้ในใจของเขาขุ่นเคืองเพียงใดไม่ต้องกล่าวถึง
แต่ภายหลังมีผู้ยืนยันว่าวิชาความรู้ของหลีชิงจื้อไม่ได้ดีนัก อีกทั้งเวลาผ่านไปห้าปี ร่างกายของหลีชิงจื้อก็ทรุดโทรมจนผอมแห้งราวกับภูตผี...ต่อหน้าหลีชิงจื้อ เหยาเจิ้นฟู่จึงรู้สึกเหนือกว่าอย่างเต็มเปี่ยม
“พี่เหยา ไม่ได้พบกันนานเลย!” หลีชิงจื้อยิ้มกว้าง สีหน้าเปี่ยมด้วยความยินดี
เขารู้สึกว่าเหยาเจิ้นฟู่ที่อยู่ตรงหน้าช่างคุ้นเคยและเป็นกันเองนัก
เขาไม่ได้เห็นคนอ้วนมานาน...นานมากแล้ว!
เหยาเจิ้นฟู่ไม่รู้ว่าตอนนี้หลีชิงจื้อมองผู้ใดก็ชอบ พบผู้ใดก็เป็นมิตร เมื่อเห็นหลีชิงจื้อกระตือรือร้นถึงเพียงนี้ จึงเข้าใจว่าหลีชิงจื้อต้องการประจบตน คิดดูให้ดี ตอนนี้บ้านสกุลหลี่ยากจนจริง ๆ หลีชิงจื้อคิดประจบเขาก็เป็นเรื่องปกติ
เหยาเจิ้นฟู่ยกมือเช็ดเหงื่อบนใบหน้า ก่อนยิ้มบาง ๆ “ไม่ได้พบกันนาน หากพี่หลีกลับมาแล้ว วันหน้าหากมีเวลาพวกเราก็สามารถแลกเปลี่ยนวิชาความรู้กันได้”
เมื่อก่อนเหยาเจิ้นฟู่ไม่กล้าพูดคุยเรื่องวิชาความรู้กับหลีชิงจื้อ แต่ซิ่วไฉจากหมู่บ้านข้างเคียงยืนยันแล้วว่าหลีชิงจื้อไม่มีความรู้ อีกทั้งห้าปีมานี้ก็ไม่ได้แตะหนังสือเลย ไม่ว่าอย่างไร ตอนนี้เขาไม่กลัวแล้ว
“ได้จริงหรือ?” หลีชิงจื้อมีสีหน้าประหลาดใจ ก่อนถอนหายใจ สีหน้าเต็มไปด้วยความกลัดกลุ้ม “น่าเสียดายที่เดิมทีวิชาความรู้ของข้าก็ไม่ดีอยู่แล้ว อีกทั้งห้าปีกว่ามานี้ก็ไม่ได้แตะหนังสือเลย...”
“ไม่เป็นไร ขอเพียงตั้งใจเรียน ย่อมสามารถรื้อฟื้นวิชาความรู้กลับมาได้” เหยาเจิ้นฟู่กล่าว
หลีชิงจื้อจึงเอ่ยต่อ “พี่เหยาพูดถูกแล้ว! พี่เหยา ข้ามีเรื่องหนึ่งอยากขอร้อง”
“เรื่องใดหรือ?” เหยาเจิ้นฟู่ถาม
หลีชิงจื้อกล่าวว่า “พี่เหยา ตอนที่ข้าหนีภัยพิบัติออกมา หนังสือที่บ้านไม่ได้ติดตัวออกมาแม้แต่เล่มเดียว ต่อมาก็ไม่มีเงินซื้อหนังสือ...พี่เหยาจะยอมให้ข้ายืมหนังสือหรือไม่? พี่เหยาวางใจได้ หนังสือที่ยืมไปข้าจะเก็บรักษาอย่างดี หากชำรุดเสียหาย ข้าจะชดใช้แน่นอน”
หนังสือในยุคนี้มีราคาไม่ถูก หากทำเสียหาย ย่อมต้องชดใช้แน่นอน
ส่วนเหตุผลที่เขาต้องการยืมหนังสือนั้น...หลีชิงจื้อตั้งใจว่าจะเข้าไปหาอาชีพในอำเภอฉงเฉิงเพื่อหาเงินมาเลี้ยงครอบครัวก่อนจริง แต่เขาก็วางแผนสำหรับอนาคตเอาไว้ด้วย
ยุคสมัยนี้ไม่ยุติธรรมต่อสามัญชนเอาเสียเลย ไม่เพียงการดำรงชีวิตจะยากลำบาก ยังมีภาระเกณฑ์แรงงานสารพัด ต่อให้มีทรัพย์สินก็ยากจะรักษาไว้ได้
หากเป็นไปได้ เขาอยากสอบให้ได้ตำแหน่งทางวิชาการสักตำแหน่ง เพียงแต่พื้นฐานวิชาความรู้ของเจ้าของร่างเดิมอ่อนด้อยเกินไป เขาจึงต้องเริ่มเรียนใหม่ตั้งแต่ต้น
เหยาเจิ้นฟู่ลังเลเล็กน้อย “เจ้าจะยืมหนังสือเล่มใด? หนังสือบางเล่มข้าก็ยังต้องใช้”
หลีชิงจื้อกล่าวว่า “พี่เหยา เพียงยืม《สามอักษร》ให้ข้าสักเล่มก็พอ ข้าจะสอนให้เด็กทั้งสองท่องจำ”
เหยาเจิ้นฟู่ตอบตกลงทันที “พี่หลี เชิญตามข้าไปเอาหนังสือเถิด!” หากหลีชิงจื้อยืมหนังสือราคาแพงเหล่านั้น เขาคงลังเลแน่นอน
แต่《สามอักษร》...หนังสือเล่มนี้ เขาไม่กังวลที่จะให้ยืม
ยิ่งกว่านั้น เหยาเจิ้นฟู่ยังรู้สึกเหนือกว่ามากขึ้นไปอีก...นึกไม่ถึงว่าหลีชิงจื้อจะถึงขั้นท่อง《สามอักษร》ไม่ได้แล้ว! แม้วิชาความรู้ของเขาจะอยู่ในระดับธรรมดา แต่หนังสือเล่มนี้เขาท่องจำได้ขึ้นใจแล้ว.